Γνώθι σαυτόν

Δυο λεξούλες που κρύβουν ολόκληρη φιλοσοφία.
Ένα γνωμικό που ειπώθηκε από τους προγόνους μας πριν χιλιάδες χρόνια μα δεν έπαψε ποτέ να είναι επίκαιρο κι αληθινό.
Μια ρήση που αν εφαρμοζόταν από όλους μας θα είχε ομορφύνει τη σχέση μας με τους γύρω, θα είχε βελτιώσει τη ίδια μας τη ζωή.
Το «γνῶθι σαὐτόν» που σημαίνει ‘να γνωρίσεις τον εαυτό σου’ μερικοί το αποδίδουν στον Πλάτωνα αλλά στην πραγματικότητα είναι ένα απόφθεγμα του Χείλωνα του Λακεδαιμόνιου, ενός από τους επτά σοφούς.

Πάνω στη σκέψη αυτή δεν ήταν λίγα τα βιβλία που γράφτηκαν κατά καιρούς με άλλους τίτλους αλλά το ίδιο περιεχόμενο. Είναι ένα θέμα, μια μέθοδος ανάλυσης αν θέλετε, που έχει ως αντικείμενο την γνώση του χαρακτήρα μας, την αυτογνωσία.
Στο πέρασμα των αιώνων υπήρξαν διάφοροι φιλόσοφοι και στοχαστές που ασχολήθηκαν σε βάθος με το ‘γνώθι σαυτόν’. Το περιέγραψαν με δικά τους λόγια και το σκιαγράφησαν σαν μια σημαντική μέθοδο έρευνας και ανάλυσης της ανθρώπινης συνείδησης.

Χωρίς να παραγνωρίζει κανείς τη δυσκολία του εγχειρήματος της αυτογνωσίας (μηδέ του γράφοντος εξαιρουμένου), είναι προφανές πως αυτή η απόπειρα διείσδυσης στον χαρακτήρα μας, αυτή η προσπάθεια της αυτογνωσίας δεν είναι καθόλου, μα καθόλου εύκολη υπόθεση. Αντίθετα φαίνεται πως είναι μια δύσκολη τακτική που χρειάζεται μέθοδο, ρεαλισμό και κυρίως εντιμότητα και θάρρος. Ενδεικτικό άλλωστε της δυσκολίας μιας τέτοιας απόπειρας είναι το γεγονός πως σπάνια συναντούμε ανθρώπους που διαθέτουν αυτό το χάρισμα.
Όπως και να το κάνουμε χρειάζεται να καταβάλει κάποιος μεγάλη προσπάθεια για να ανακαλύψει ποια επιτέλους είναι τα αληθινά του προσόντα και οι πραγματικές του ικανότητες.
Απ’ την άλλη μεριά, φαίνεται πως χρειάζεται μπόλικο κουράγιο για να παραδεχθεί τα ελαττώματά του, να συμφιλιωθεί με την ανεπάρκειά του και με ρεαλισμό να αναγνωρίσει τις αδυναμίες του χαρακτήρα του. Ίσως γιατί κάνοντας σύγκριση με τον απέναντι και προκειμένου να δεχθεί τα δικά του μειονεκτήματα, του λείπει η ειλικρίνεια και η ταπεινοφροσύνη που πράγματι σπανίζει.
Στην εποχή μας, εποχή μοναξιάς, νευρώσεων, εγωισμού, αλαζονείας και επιθετικότητας, θεωρώ πως το ‘γνώθι σαυτόν’ είναι χρησιμότερο παρά ποτέ.

Με ένα προκλητικό κι αθεράπευτο ‘εγώ’ που σαν μάστιγα κυριαρχεί σήμερα παντού, σπάνια ακούμε γύρω μας τη φράση “το λάθος είναι δικό μου” ή “αυτός είναι καλύτερος από μένα ”.
Αντίθετα, αυτό που συχνά βλέπουμε είναι τον καυγά των δυο οδηγών για το τρακάρισμα που κανείς τους δεν φταίει, τη μάνα με τα προβληματικά παιδιά που σχολιάζει τη φίλη της για την ανατροφή που έδωσε στην κόρη της, τον γείτονα που βρίζει τον Δήμο γιατί δεν καθάρισαν το χιόνι ή τα σκουπίδια έξω από την πόρτα του.

Αν πάμε τώρα και στο δικό μας το σινάφι, στο χώρο της καλλιτεχνίας, τα πράγματα είναι ακόμα χειρότερα, πολλές φορές μάλιστα θα έλεγα λυπηρά έως αξιοθρήνητα.
Νέα παιδιά που κάνουν όνειρα για κατακτήσεις πέρα και πάνω από τις δυνάμεις τους, κακιώνουν εύκολα με την προβολή ή την επιτυχία κάποιου άλλου. Αλλά και ώριμοι επαγγελματίες αισθάνονται μια ιδιαίτερη ευχαρίστηση μόλις ακούσουν κάποια αρνητική κριτική για τον συνάδελφο.
Καλλιτέχνες όλοι αυτοί – με ή χωρίς εισαγωγικά – που ξεκίνησαν με καθαρές ιδέες και ευγενικά αισθήματα, αλλοτριώθηκαν στην πορεία γιατί λάτρεψαν μόνον το χειροκρότημα και το φως του προβολέα, χωρίς να λογαριάσουν πως οι στόχοι που έβαλαν κι ο πήχης που τοποθέτησαν ήταν πολύ πιο πάνω από τις αντοχές τους.
Καμιά στιγμή δεν κοίταξαν μέσα τους, ποτέ δεν ζύγισαν τα ‘θέλω’ με τα ‘μπορώ’.

Αργότερα οι ίδιοι ένοιωσαν αποτυχημένοι γιατί δεν μπόρεσαν να κατακτήσουν αυτό που ονειρεύτηκαν. Σαν να μην έφθανε αυτό, στο τέλος έστρεψαν τα βέλη τους στους γύρω, λες και οι άλλοι ήταν υπεύθυνοι για τα δικά τους σχέδια και τη δική τους διαδρομή.
Παραμένοντας επαγγελματικά στο χώρο τους οι περισσότεροι, αλλά παραιτημένοι από στόχους και προοπτικές, δεν αγαπάνε πια αυτό που κάνουν, δεν ασχολούνται καν μαζί του αφού δεν αντλούν την παραμικρή προσωπική ευχαρίστηση μέσα απ’ αυτό.
Συνηθισμένο φαινόμενο στο φινάλε κάποιας εκδήλωσης οι πιο πολλοί να δυσκολεύονται να πουν μια καλή κουβέντα για την προσπάθεια του συναδέλφου τους, ενώ πίσω τους αμέσως μετά, με ένα ξινισμένο χαμόγελο και μια υφέρπουσα ειρωνεία συμπληρώνουν τη μίζερη κριτική τους.
Σαν να νιώθουν ανακούφιση οι ίδιοι όταν εκτοξεύσουν ένα λεκτικό δηλητήριο για τον άλλον ή σάμπως να πρέπει ο ‘αντίπαλος’ να απαξιωθεί για να κοιμηθούν ήσυχοι το βράδυ.

Και τι δεν έχει ειπωθεί κατά καιρούς και τι δεν έχει ακουσθεί!
Από τον ηθοποιό που σαρκάζει, γιατί “ο ρόλος που δώσανε στον καινούργιο δεν του ταίριαζε καθόλου – χώρια που είναι και τελείως ατάλαντος”,
από τον πιανίστα, που “ας όψεται ο δάσκαλος που μονίμως προωθεί τους δικούς του που τον ξεσκονίζουν”,
από την τραγουδίστρια, που “δεν δέχτηκε να κάνει τις υποχωρήσεις που της ζήτησαν, όπως έκανε η άφωνη κουνιστή που προτιμήθηκε στη θέση της”,
από τον μαέστρο, γιατί “τις ορχήστρες σ’ αυτόν τον τόπο τις διευθύνουν μονίμως οι άρρυθμοι και οι κουφοί”…

Θέλετε η ματαιοδοξία, θέλετε η διεκδίκηση και η αντιπαλότητα, η δίψα για προβολή, θέλετε το ανικανοποίητο, θέλετε όλα αυτά μαζί, χρόνο με το χρόνο, μέρα με τη μέρα εμφανίζουν όλο και πιο πολύ την εικόνα μιας γενικευμένης αλληλοεξόντωσης που αγγίζει τα όρια ενός ακήρυχτου πολέμου.

Πόσο πιο χαλαρά θα ένοιωθαν όλοι τους, πόσο καλύτερα θα απολάμβαναν τη τέχνη τους κι αυτό που κάνουν αν είχαν το ‘γνώθι σαυτόν’.
Αν έλεγαν πως αυτά μπόρεσαν να δώσουν, ως εκεί ήταν οι δυνάμεις τους.
Πως λίγο πάνω λίγο κάτω αυτές ήταν οι αντοχές και τα ταλέντα τους. Πως σε τούτη τη ζωή πάντα θα βρίσκονται οι ικανότεροι, ίσως οι πιο εργατικοί, ακόμη και – γιατί όχι – οι πιο τυχεροί.
Πως δεν είναι στο κάτω της γραφής λίγο αυτό που έκαναν, μια κι η Τέχνη τελειωμό δεν έχει και ο κόσμος είναι απέραντος.
Πως τελικά αυτό το ταξίδι ήταν όμορφο και πρέπει να είναι ευτυχισμένοι που το έζησαν.
Αυτό το ταξίδι για την Ιθάκη που λέει κι ο Καβάφης.

                                                                                                   Ευάγγελος Ασημακόπουλος
                                                                                                          (26 Σεπτεμβρίου 2012)
Advertisements

About assimakopoulostar

Σολίστ Κιθάρας - Μουσικοπαιδαγωγός
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

4 Responses to Γνώθι σαυτόν

  1. Ο/Η silia λέει:

    Χιλιάδες χρόνια πριν , οι σοφοί ανιόντες μας, μας μίλησαν για την Αυτογνωσία . Το καλύτερο φάρμακο της αδύναμης ή άρρωστης ψυχής .
    ————————————————–
    http://silia.wordpress.com/2007/02/28/

  2. Ο/Η Evi Marouli λέει:

    ΥΠΕΡΟΧΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΟΥ ΔΑΣΚΑΛΕ!!!
    ΔΙΑΒΑΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΘΥΜΗΘΗΚΑ ΤΟΝ ΜΥΘΟ ΤΟΥ ΑΙΣΩΠΟΥ.
    »ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΕΚΑΣΤΟΣ ΔΥΟ ΠΗΡΑΣ ΦΕΡΕΙ»
    ΤΗΝ ΜΕΝ ΕΜΠΡΟΣΘΕΝ ΤΗΝ ΔΕ ΟΠΙΣΘΕΝ.

  3. Ο/Η Γιωργος Λιγνός λέει:

    Εξαιρετικό και βαθιά διδακτικό χωρίς νουθεσίες παρά μονάχα την κατάθεση των όσων παρατηρήσατε σε μια μεγάλη διαδρομή. !!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s